Even bellen met: Prof. dr. Jos Blank ‘Het hoger onderwijs staat bol van de inefficiency’

Even bellen met 10-09-2015 | De schaalvergroting in het onderwijs heeft in de jaren tachtig en negentig gezorgd voor een productiviteitsgroei, maar is veel te ver doorgeschoten. “Vooral roc’s en hogescholen zijn mammoets geworden die ver boven de optimale schaalgrootte opereren”, stelt Jos Blank, hoogleraar productiviteit van de publieke sector aan de Erasmus Universiteit. In zijn vorige week uitgesproken oratie pleit hij voor een fusieverbod en maatregelen die onderwijsinstellingen prikkelen zichzelf weer op te delen.

Wat is er mis met schaalvergroting?

“Er is niets mis met schaalvergroting. Fusies in het onderwijs hebben aanvankelijk geleid tot efficiencywinst. In de jaren tachtig was het onderwijs erg kleinschalig. Je had bijvoorbeeld achthonderd mavo-schooltjes met een paar honderd leerlingen. Het is goed dat die opgeruimd zijn, dat heeft voor flinke kostenbesparingen gezorgd. Bijvoorbeeld op de huisvesting. Maar in de jaren negentig zijn er mammoets ontstaan die ver boven hun optimale schaal zitten. De voordelen van opschalen houden een keer op. Grote scholen hebben meer managementlagen, meer bureaucratie, de betrokkenheid van docenten neemt af, het vandalisme neemt toe. Dat leidt allemaal tot hogere kosten. Schaalvergroting levert dus aanvankelijk efficiencywinst op, maar er is een omslagpunt waarna de nadelen groter zijn dan de voordelen.”

Hoe weet je waar dat omslagpunt ligt?

“Dat is empirisch vast te stellen. In het onderwijs kun je bijvoorbeeld de kosten per afgestudeerde afzetten tegen de omvang van de onderwijsinstelling. Voor mijn oratie heb ik de internationale literatuur daarover op een rij gezet en daar rolde de optimale schaal per onderwijssector uit. Dat is een beetje nattevingerwerk want het onderwijs verschilt per land, de uitkomsten van die studies zijn dus niet helemaal te vergelijken. Maar voor het mbo en hbo lijkt de optimale schaalgrootte bereikt bij een jaarbudget van 40 miljoen euro. Dat komt neer op zesduizend studenten. De meeste hogescholen en roc’s zitten daar heel ver boven. Dus je kunt stellen dat de schaalvergroting in die sectoren flink is doorgeschoten.”

Maar universiteiten zijn niet te groot gegroeid?

“In de literatuur lopen de schattingen van de optimale schaal in het wetenschappelijk onderwijs behoorlijk uiteen, maar het omslagpunt lijkt bij een jaarbudget van 400 miljoen te liggen. Dat heeft mij verbaasd, want dat zou betekenen dat de omvang van de Nederlandse universiteiten redelijk ideaal is. Dat strookt niet helemaal met mijn eigen waarnemingen. Ik heb bij verschillende grote organisaties gewerkt en weet wat bureaucratie is, maar zo erg als bij de universiteiten heb ik het nog nooit meegemaakt. Het hoger onderwijs staat echt bol van de inefficiency. Naar de optimale schaalgrootte in het hoger onderwijs zou ik daarom graag uitgebreider onderzoek willen doen.”

Twee hogescholen, NHL en Stenden, met ieder een budget van 60 miljoen euro willen fuseren. Heeft dat zin?

“Schaalvoordelen boek je met zo’n fusie niet, de kosten gaan eerder omhoog. En ik zou niet weten welk ander maatschappelijk issue je met zo’n fusie adresseert. Bestuurders claimen vaak dat er kwaliteitswinst is te behalen. Maar er is geen enkel voorbeeld in de wetenschappelijke literatuur waaruit blijkt dat een instelling met een omzet van 120 miljoen euro het beter doet dan een instelling van 60 miljoen. Bovendien worden de transitiekosten van zo’n fusie altijd zwaar onderschat. Dat zie je bij de politie. De kosten van de vorming van een landelijk korps rijzen de pan uit en het gaat twee jaar langer duren dan gepland.”

U wilt grote onderwijsinstellingen juist opsplitsen?

“Ik vind dat we moeten kijken hoe je opsplitsen kunt stimuleren, maar dat moet wel goed uitgezocht worden. Splitsen zorgt natuurlijk ook weer voor transitiekosten. Maar we moeten wel de weg terug in zien te slaan, want schaalvergroting zorgt niet alleen voor kostenverhoging, het is ook slecht voor de bereikbaarheid en toegankelijk van publieke voorzieningen.”

De oratie van Jos Blank, Illusies over fusies: Een kritische beschouwing over schaalvergroting in de Nederlandse publieke sector 1985-2012 kunt u hier downloaden

 

Prof. dr. Jos Blank

Jos Blank kleur

is universitair hoofddocent aan de TU Delft en directeur van het IPSE, het centrum dat onderzoek doet naar doelmatigheid van de publieke sector. Blank analyseerde onder meer de kostenstructuur van verpleeghuizen, ziekenhuizen, po- en vo-scholen en politiekorpsen. Sinds 1 december 2014 is hij bijzonder hoogleraar Productiviteit van de publieke sector aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. De leerstoel is ingesteld door het CAOP, het kennis- en dienstencentrum op het gebied van arbeidszaken in het publieke domein. Blank studeerde econometrie aan de Vrije Universiteit, waar hij in 1993 promoveerde. Hij werkte ook bij het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) en Ecorys.

Cookie wetgeving

Online cookiepolicy
De Nederlandse Telecomwet schrijft sinds 5 juni 2012 voor dat de gebruiker van websites op de hoogte moet zijn van het plaatsen en uitlezen van cookies. Een cookie is een bestandje met een tekenreeks dat bij uw bezoek aan een website naar uw computer wordt gestuurd en waarmee uw computer bij een volgend bezoek wordt herkend.

Welke cookies gebruikt de AOb?
1. Google Analytics
De website www.aob.nl plaatst cookies die voortkomen uit het Google Analytics script dat op de website wordt ingeladen. Google Analytics is een hulpprogramma voor webstatistieken waarmee website-eigenaren inzicht kunnen krijgen in de manier waarop bezoekers omgaan met hun website. Door middel van Google Analytics proberen wij uw website bezoek zo gebruiksvriendelijk mogelijk te houden.

Meer informatie over cookies?
Op de volgende websites kunt u meer informatie over cookies vinden:
Consumentenbond: Wat zijn cookies?
Consumentenbond: Waarvoor dienen cookies?
Consumentenbond: Cookies verwijderen
Consumentenbond: Cookies uitschakelen
Deze site maakt gebruik van cookiesMeer informatieAccepteren